Brooks zadel onderhoud: de complete handleiding

Een leren Brooks-zadel is een investering die decennia meegaat. Maar dan moet je er wel goed voor zorgen. Het goede nieuws: het onderhoud is eenvoudiger dan je denkt. Met een potje Proofide, een zachte doek en af en toe een kwartslag aan de neusbout houd je jouw zadel in topconditie. In deze handleiding lopen we alles stap voor stap door.

Waarom onderhoud belangrijk is

Brooks-zadels zijn gemaakt van plantaardig gelooid rundleer. Dat is prachtig materiaal met unieke eigenschappen: het vormt zich naar jouw lichaam, wordt met de jaren comfortabeler en gaat bij goed onderhoud veertig tot vijftig jaar mee. Maar leer is ook een natuurlijk materiaal dat kan uitdrogen, kan gaan doorzakken of beschadigd kan raken door vocht. Regelmatig onderhoud voorkomt dat.

Zie het zo: net zoals je een paar goede leren schoenen af en toe poetst en invetten, verdient jouw Brooks-zadel dezelfde aandacht. Het kost je een kwartier per halfjaar en het verschil is enorm.

Wat heb je nodig?

Voor het onderhoud van je leren Brooks-zadel heb je drie dingen nodig: Brooks Proofide, een zachte katoenen doek en een Brooks-zadelsleutel. Brooks verkoopt een handig onderhoudssetje waarin alles zit, maar je kunt de onderdelen ook los aanschaffen. Belangrijk: gebruik uitsluitend Proofide op je zadel. Andere leervetten of oliën kunnen het leer beschadigen en je garantie komt in gevaar.

Proofide aanbrengen: zo doe je dat

Proofide is een crème op basis van bijenwas, talg, kabeljauwvet en citronellaolie. Het houdt het leer soepel, beschermt tegen vocht en helpt tijdens de inrijperiode. Zo breng je het aan.

Begin aan de onderkant van het zadel. Breng hier een ruime laag Proofide aan met je vingers of een doek. De onderkant mag je flink insmeren, want dit vet hoef je er niet af te poetsen. Het beschermt het leer tegen vuil en vocht van onderaf.

Aan de bovenkant ga je zuiniger te werk. Breng een dunne laag aan en wrijf deze goed uit. Laat de Proofide minimaal een uur intrekken. Poets daarna het oppervlak op met een zachte doek tot het leer zacht glanst. Als je te veel Proofide op de bovenkant laat zitten, kan het zadel gaan afgeven op je fietsbroek.

Behandel je zadel nooit als het nat is. Laat een nat zadel altijd eerst op natuurlijke wijze drogen voordat je Proofide aanbrengt.

Hoe vaak invetten?

Tijdens de inrijperiode, de eerste vijfhonderd tot duizend kilometer, mag je het zadel wat vaker behandelen. Twee tot drie keer in die periode is een goede richtlijn. Daarna volstaat een onderhoudsbeurt eens per zes maanden.

Hier geldt een belangrijk principe: minder is meer. Te veel Proofide maakt het leer te zacht, waardoor het je gewicht niet meer goed kan dragen en het zadel gaat doorzakken. Eén grondige behandeling per halfjaar is alles wat je nodig hebt.

Leerspanning controleren en bijstellen

Na verloop van tijd rekt het leer van je zadel iets op. Dat is normaal en hoort bij het inrijproces. Maar als het leer te veel doorzakt, verlies je comfort en ondersteuning. Gelukkig heeft elk leren Brooks-zadel een neusbout waarmee je de spanning kunt bijstellen.

De neusbout zit aan de voorkant van het zadel, onder de neus. Gebruik de Brooks-zadelsleutel (een plat sleuteltje dat bij veel zadels wordt meegeleverd) om de moer te draaien. Draai maximaal een kwartslag per keer, met de klok mee wanneer je van voren naar het zadel kijkt. Controleer daarna de spanning door met je handpalm op het achterste deel van het zadel te drukken. Het leer mag een paar millimeter meeveren, maar niet meer dan vijf tot zes millimeter.

De meeste fietsers hoeven de eerste paar duizend kilometer niet bij te stellen. Maak er geen gewoonte van om te vaak aan de bout te draaien. Overspannen is erger dan een beetje doorzakken, want te veel spanning beschadigt de leervezels van binnenuit. Brooks adviseert om de spanning elke zes maanden te inspecteren en alleen bij te stellen als het echt nodig is.

Je zadel beschermen tegen regen

Leer en water zijn geen vrienden. Een enkele regenbui is geen ramp, maar een doorweekt zadel kan zijn vorm verliezen of vlekken krijgen. De simpelste bescherming is een zadelhoesje. Brooks maakt er zelf eentje dat precies past, maar elke waterdichte zadelhoes doet het werk.

Staat je fiets buiten? Maak er dan een gewoonte van om het hoesje erop te doen als je de fiets parkeert. Het is een kleine moeite die veel ellende voorkomt.

Is je zadel toch flink nat geworden? Geen paniek. Ga er niet op rijden, maar laat het zadel rustig drogen op een plek met goede luchtcirculatie. Niet op de verwarming of in direct zonlicht, want dat laat het leer krimpen en scheuren. Zodra het zadel volledig droog is, breng je een laag Proofide aan om het leer weer soepel te maken.

Hardware en metaaldelen

Vergeet niet dat je zadel meer is dan alleen leer. De rails, klinknagels en neusbout zijn van metaal en kunnen roesten als ze langdurig aan vocht worden blootgesteld. Veeg na een natte rit de metalen delen droog met een doek. Koperen klinknagels kunnen na verloop van tijd verkleuren. Dat is puur cosmetisch en heeft geen invloed op de stevigheid, maar als het je stoort kun je ze voorzichtig oppoetsen. Zorg er wel voor dat er geen poetsmiddel op het leer terechtkomt.

Zadelmontage: de juiste positie

Een goed gemonteerd zadel gaat langer mee. Zorg ervoor dat de zadelklem in het midden van de rails zit, niet helemaal naar voren of achteren geschoven. Als het zadel te ver naar één kant staat, wordt de druk ongelijk verdeeld en slijt het leer scheef. Controleer ook of het zadel waterpas staat. Een zadel dat te ver naar voren of achteren kantelt, veroorzaakt niet alleen oncomfort maar ook onnodig slijtage.

Cambium-zadels: een uitzondering

Heb je een Brooks Cambium? Dan is dit artikel grotendeels niet op jou van toepassing. Cambium-zadels zijn gemaakt van gevulkaniseerd rubber en canvas, niet van leer. Ze hebben geen Proofide nodig, geen spanningsregeling en zijn volledig weerbestendig. Een natte doek om vuil te verwijderen is alles wat een Cambium nodig heeft. Dat is precies de reden waarom de Cambium-serie zo populair is bij fietsers die weinig willen omzien naar hun zadel.

Onderhoudsschema op een rij

Om het overzichtelijk te houden: dit is het schema dat we aanraden voor een leren Brooks-zadel.

Tijdens de inrijperiode (eerste 500-1.000 km): behandel het zadel twee tot drie keer met Proofide. Focus op de onderkant, wees zuinig aan de bovenkant.

Elke zes maanden: breng een onderhoudsbeurt Proofide aan en controleer de leerspanning. Inspecteer de metalen delen op roest.

Na elke natte rit: veeg de metalen delen droog. Als het zadel zelf nat is, laat het dan natuurlijk drogen en behandel het daarna met Proofide.

Altijd: gebruik een zadelhoesje als je fiets buiten staat of als er regen op komst is.

Dat is het. Met dit schema en een potje Proofide dat jaren meegaat, houd je jouw Brooks-zadel in de conditie die het verdient. En geloof ons: een goed onderhouden Brooks-zadel wordt alleen maar mooier met de jaren.