Brooks England begon in 1866 met paardentuig en maakte pas na de dood van een paard het eerste fietszadel. We volgen 160 jaar geschiedenis, van de B17 uit 1898 tot de Cambium, en beantwoorden wie het merk nu bezit.
Op een ochtend in 1878 liep John Boultbee Brooks naar zijn stal en vond zijn paard dood. Hij moest naar zijn werk in Birmingham, dus leende hij de fiets van een vriend. Die fiets had geen luchtbanden, want die waren nog niet uitgevonden, en het zadel was uit massief hout gesneden. De rit was zo ellendig dat Brooks besloot dat het beter kon. Binnen een paar jaar lag het eerste leren fietszadel met zijn naam erop in de winkel.
Dat verhaal staat op vrijwel elke Brooks-verpakking en in elke catalogus. Het is ook precies het soort verhaal waar je sceptisch van wordt, want het klinkt te mooi. Toch klopt de kern, en wat erop volgde is minstens zo interessant: een bedrijf dat 160 jaar overleefde, twee keer bijna verdween, en nog altijd zadels maakt op machines uit de jaren vijftig. Dit is hoe dat ging.
John Boultbee Brooks werd in 1846 geboren in Hinckley, Leicestershire. Zijn vader was leerbewerker en maakte paardentuig. In 1866 vertrok de twintigjarige John naar Birmingham met twintig pond op zak en begon daar zijn eigen zaak: J.B. Brooks & Co, fabrikant van leren paardentuig en zadeltoebehoren.
Birmingham was daarvoor de juiste stad. Het was het centrum van de Britse metaal- en leerindustrie, met duizenden kleine werkplaatsen die onderdelen aan elkaar leverden. Brooks had leer, gereedschap en vakmensen binnen loopafstand. Twaalf jaar lang ging het bedrijf zijn gang, zonder opzienbarende groei en zonder ook maar één gedachte aan fietsen.
Dat veranderde met dat dode paard. De eerste patenten voor fietszadels diende Brooks in vanaf 1882. Het idee was even simpel als slim: span een stuk dik, plantaardig gelooid leer tussen een neusstuk en een achterframe, net als het zitvlak van een hangmat. Het leer draagt je gewicht, het veert licht mee, en het vormt zich in de loop van de tijd naar de fietser die erop zit. Dat principe is sinds die tijd nooit meer wezenlijk veranderd.
In de jaren negentig van de negentiende eeuw verscheen het model dat het merk voorgoed zou definiëren. De B17 dook op in de catalogus van 1898 en is sindsdien vrijwel onveranderd in productie gebleven. Brooks noemt het zelf het langstlevende fietsproduct ter wereld, en daar valt weinig tegenin te brengen.
Wat de B17 bijzonder maakt is niet de techniek, maar het gebrek aan verandering. Een B17 uit 1910 en een B17 uit dit jaar hebben dezelfde vorm, dezelfde breedte van 175 millimeter, dezelfde koperen klinknagels en dezelfde spanbout in de neus. Je kunt een oud exemplaar uit elkaar halen, de onderdelen op tafel leggen en de lijst past op drie regels. Leer, staal, koper, een bout. Meer is het niet.
Er kwamen in die eeuw natuurlijk wel varianten bij. De Imperial met een uitsparing in het midden, de Special met handgehamerde nagels, de Narrow voor smallere bekkens, en versies met titanium rails die ruim honderd gram schelen. Maar de basis bleef staan. In ons artikel over de B17 gaan we uitgebreid in op die varianten en op de vraag welke bij welke fietser past.
Wat veel fietsers niet weten: Brooks maakte vanaf het begin veel meer dan zadels. In de catalogi vanaf de jaren tachtig van de negentiende eeuw staan zadeltassen, stuurtassen, dragers, cameratassen en reistassen. In 1909 diende John Boultbee Brooks zelfs een patent in voor een golftas die je aan je stuur en voorvork kon hangen.
Interessanter zijn de patenten uit 1910, die hij samen met zijn zoon Wilfred Mason Brooks indiende. Die gingen over een betere gewichtsverdeling van fietstassen en meer stabiliteit tijdens het rijden. Dat is precies het probleem waar bikepackers vandaag nog mee worstelen, en het is dezelfde denkwijze die je terugziet in de moderne Scape-collectie: laag hangen, dicht bij het frame, zo min mogelijk slingeren.
In de begindagen van het professionele wielrennen reden vrijwel alle renners op leer, en heel vaak op Brooks. In 1937 registreerde het bedrijf een smal racezadel in Parijs, compleet met de aanduiding "déposé" op de achterkant. Dat model heet de Swallow en staat nog steeds in het assortiment, met diezelfde patentvermelding erop.
Uit die tijd stamt ook een uitdrukking die je nog altijd in het peloton hoort: "on the rivet". Wie helemaal aan zijn limiet zit, schuift naar voren op zijn zadel, tot op de koperen nagel in de neus. Volledig op je grens rijden heet daarom nog steeds op de nagel zitten, ook al zijn die nagels al decennia uit de profsport verdwenen.
Het racezadel dat de meeste kilometers heeft gemaakt is de Team Professional, voortgekomen uit de B17 Competition en al ruim een halve eeuw in productie. Het is het dikste en hardste leer dat Brooks gebruikt, met een inrijperiode om bang van te worden en een levensduur waar geen kunststof zadel bij in de buurt komt.
De twintigste eeuw was niet mild voor Birmingham. De oorspronkelijke fabriek werd tijdens de Tweede Wereldoorlog gebombardeerd. In de jaren vijftig verrees een nieuwe fabriek in Smethwick, een paar straten verderop, en daar zit Brooks vandaag nog steeds.
In 1962 verkocht de familie het bedrijf aan Raleigh, destijds de grootste fietsfabrikant van Groot-Brittannië. Onder Raleigh ging Brooks door met produceren, maar het merk werd langzaam een onderdeel in een groter geheel. Toen Raleigh in 1999 in de problemen kwam, werd Brooks doorverkocht en belandde het in liquidatie. Voor het eerst in 133 jaar leek het einde in zicht.
Twee mannen, John Godfrey Macnaughtan en Adrian Williams, kochten het bedrijf en hielden de productie in Engeland. In 2002 verkochten zij Brooks aan het Italiaanse Selle Royal. Dat klinkt als het moment waarop het echt misgaat, en veel fietsers dachten dat destijds ook. Het tegenovergestelde gebeurde. Selle Royal investeerde in de fabriek in Smethwick, hield de productie in Engeland en gaf het merk weer een eigen gezicht. Ruim twintig jaar later worden de leren zadels daar nog altijd gemaakt, op deels dezelfde machines uit de jaren veertig en vijftig.
De grootste breuk in de geschiedenis van het merk kwam in 2013, met de introductie van de Cambium. Een zadel met de naam Brooks erop, maar zonder leer. In plaats daarvan gevulkaniseerd natuurrubber met een bovenlaag van biologisch katoenen canvas, over hetzelfde hangmatprincipe gespannen als het leer van de B17.
Het was een gok. De hele reputatie van Brooks hing aan leer, en trouwe rijders reageerden op zijn zachtst gezegd gemengd. Maar de Cambium loste een echt probleem op. Geen inrijperiode, geen Proofide, geen paniek als je fiets een nacht in de regen staat. Voor fietsers die het comfort van Brooks wilden zonder het onderhoud, was dat precies de brug die ontbrak.
De lijn groeide uit tot een eigen familie met de C13, C15, C17 en C19, aangevuld met handvatten en stuurlint van hetzelfde materiaal. Hoe die Cambium-modellen zich onderling verhouden, hebben we uitgewerkt in onze Cambium-vergelijking. Twijfel je juist tussen leer en rubber, dan is de B17 tegenover de C17 het artikel dat je zoekt.
Twee vragen die we vaak voorbij zien komen op fietsfora, dus even helder.
Brooks England is sinds 2002 eigendom van Selle Royal Group, een Italiaanse fietscomponentengroep. De leren zadels worden nog altijd gemaakt in de fabriek in Smethwick, West Midlands, een paar kilometer van de plek waar John Boultbee Brooks in 1866 begon. Ontwerp en marketing gebeuren voor een deel vanuit Italië. De tassen, handvatten en het stuurlint worden elders geproduceerd. Dat is geen geheim en Brooks doet er ook niet geheimzinnig over.
In de zomer van 2025 zette het bedrijf voor het eerst in zijn bestaan de deuren van de fabriek open voor publiek. Bezoekers konden de werkvloer op, de persen en klinkmachines zien draaien en de mensen spreken die de zadels maken. Voor een bedrijf dat 160 jaar lang vooral zweeg over zijn eigen werkwijze was dat een opvallende stap.
Geschiedenis verkoopt geen zadels, en wij zijn de laatsten die zullen beweren dat een B17 comfortabeler zit omdat hij uit 1898 stamt. Maar er zit wel iets praktisch in dat verhaal.
Een product dat 128 jaar vrijwel ongewijzigd in productie blijft, is niet ongewijzigd gebleven uit nostalgie. Het bleef zo omdat het werkt, en omdat er in al die tijd genoeg fietsers waren die het bleven kopen. Datzelfde geldt voor de onderdelen. Je kunt voor een B17 uit de jaren zestig nog steeds een spanbout, een nieuw stuk leer of een setje nagels bestellen. Weinig fietsonderdelen kunnen dat zeggen.
Het betekent ook dat je bij Brooks weinig verrassingen hoeft te verwachten. Wat je koopt, kocht iemand honderd jaar geleden in vrijwel dezelfde vorm, en zal iemand over twintig jaar nog steeds kunnen kopen. Dat maakt de keuze een stuk minder spannend dan de prijs suggereert. En het onderhoud, want dat hoort er wel bij, staat in onze complete onderhoudshandleiding.
Zoek je nog het model dat bij jouw manier van fietsen past? Begin dan bij onze keuzegids. En als je precies weet welk zadel je wilt, vergelijk je hieronder wat de Nederlandse webshops er op dit moment voor vragen.
Brooks
€ 157,95
bij Bol.com